ΦΩΤΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

Τι είναι η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ); 

Η Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ) είναι μια κατάθλιψη της οποίας τα συμπτώματα εμφανίζονται κατά τους χειμερινούς μήνες κάθε χρόνο. Η Χειμερινή Θλίψη  (Winter Blues) και η υπο-συνδρομική Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) είναι λιγότερο σοβαρές μορφές της διαταραχής. 

Πολλοί άνθρωποι νιώθουν ελαφριά κατάθλιψη τον χειμώνα αλλά ορισμένοι έχουν πιο έντονα και διαρκή “βουλιάγματα”  στη διάθεσή τους, χαμηλή ενεργητικότητα, προβλήματα με τον ύπνο και την όρεξή τους, χάνουν τα ενδιαφέροντά τους, και έχουν μειωμένη συγκέντρωση σε βαθμό που δυσκολεύονται να λειτουργήσουν στη δουλειά ή στο σπίτι. Λέμε ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν κλινική κατάθλιψη για να το διαφοροποιήσουμε από τις συνηθισμένες μικροδιακυμάνσεις της διάθεσης. Η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή χαρακτηρίζει ανθρώπους που εμφανίζουν αυτές τις κλινικές καταθλίψεις μόνο το φθινόπωρο ή τον χειμώνα. Την άνοιξη και το καλοκαίρι, συνήθως νιώθουν καλά. Άλλα χαρακτηριστικά συμπτώματα της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ) είναι η υπερυπνία, έντονη κόπωση, αυξημένη όρεξη με ιδιαίτερη προτίμηση για υδατάνθρακες, αυξημένη πρόσληψη τροφής και αύξηση βάρους. Στα πιο σοβαρά επεισόδια, μπορεί να εμφανισθούν αυτοκτονικές σκέψεις.

Πόσο συχνή είναι η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ); 

Μελέτες δείχνουν ότι 1-3% του γενικού πληθυσμού μπορεί να έχουν Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ), δηλαδή περίπου 100.000 έως 300.000 άνθρωποι στην Ελλάδα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο 3-6% των ατόμων εμφανίζουν Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ).  Άλλο ένα 15% μπορεί να έχουν την “χειμερινή θλίψη”, μια πιο ελαφρά μορφή που δεν φτάνει στο σημείο της κλινικής κατάθλιψης. Η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) έχει έναρξη ανάμεσα στα 20 και 30 έτη, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Εμφανίζεται 4 φορές συχνότερα στις γυναίκες απ’ ότι στους άνδρες. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) προκαλείται από τη μικρότερη διάρκεια της μέρας τους χειμερινούς μήνες.

Τι προκαλεί την Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ);


Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Το ποσό του ηλιακού φωτός επηρεάζει τον αριθμό των νευρικών απολήξεων που συνδέουν τα μάτια με διάφορες περιοχές του εγκεφάλου. Η δραστηριότητα των νευρικών σημάτων που προκαλεί το ηλιακό φως επηρεάζει το επίπεδο ορισμένων ουσιών στον εγκέφαλο ( όπως η σεροτονίνη) και ορμόνες ( όπως η μελατονίνη). Αυτοί οι νευροδιαβιβαστές και οι ορμόνες επηρεάζουν την διάθεσή σας. Με λιγότερη φωτοφάνεια τους χειμερινούς μήνες, οι μεταβολές στην ισορροπία αυτών των εγκεφαλικών ουσιών μπορεί να πυροδοτήσουν κατάθλιψη. 
Μερικοί άνθρωποι φαίνεται πως κληρονομούν μια τάση να εμφανίζουν Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ). Περίπου 1 στους 7 συγγενείς πρώτου βαθμού ( μητέρα, πατέρας, παιδί, αδέλφια) μπορεί να εμφανίσουν την διαταραχή. 

Ποια είναι τα συμπτώματα της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ);


Τα άτομα με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) αρχίζουν να έχουν συμπτώματα, όπως δυσκολία να σηκωθούν και τάση να τρώνε περισσότερες αμυλούχες τροφές, τον Σεπτέμβρη. Αυτά τα συμπτώματα χειροτερεύουν καθώς η μέρα (και η φωτοφάνεια) μικραίνει. Τα πιο σοβαρά συμπτώματα όπως να μην θέλεις να δεις οικογένεια και φίλους και κατάθλιψη εμφανίζονται ανάμεσα στον Νοέμβριο και τον Ιανουάριο. 

Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται κάποια στιγμή ανάμεσα στον Σεπτέμβριο και τον Νοέμβριο και συνεχίζονται μέχρι τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο. Συνήθως τα συμπτώματα επιδεινώνονται τον Δεκέμβριο, τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο.

– Δυσκολία να ξυπνήσεις το πρωί Σεπτέμβριος/Οκτώβριος
– Μειωμένη ενεργητικότητα/υπνηλία Σεπτέμβριος/Οκτώβριος
– Επιθυμία για γλυκά και αμυλώδη (υδατάνθρακες) Σεπτέμβριος/Οκτώβριος
– Αυξημένη όρεξη Σεπτέμβριος/Οκτώβριος
– Αυξημένος ύπνος Νοέμβριος/Δεκέμβριος
– Αύξηση βάρους Νοέμβριος/Δεκέμβριος
– Δυσκολία συγκέντρωσης Νοέμβριος/Δεκέμβριος
– Μειωμένη ερωτική επιθυμία (libido) Νοέμβριος/Δεκέμβριος
– Απομάκρυνση από οικογένεια και φίλους Νοέμβριος/Δεκέμβριος
– Κατάθλιψη/Άγχος/Ευερεθιστότητα Ιανουάριος/Φεβρουάριος

Η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) μπορεί να επιδεινώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής τον χειμώνα. Τα συμπτώματα τείνουν να βελτιώνονται σχετικά γρήγορα την άνοιξη, μέσα σε μια εβδομάδα περίπου. Μερικά άτομα εμφανίζουν μεγάλη ενεργητικότητα και δημιουργικότητα την άνοιξη. Σε ένα μικρό αριθμό περιπτώσεων η διάθεση αλλάζει από την κατάθλιψη σε αφύσικα έντονη και ανεβασμένη διάθεση  (μανία ή υπομανία). 
Μερικά άτομα που εργάζονται σε κτίρια χωρίς παράθυρα μπορεί να εμφανίζουν Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. 

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ) και την Χειμερινή Θλίψη;


Πολλοί άνθρωποι, ειδικά στα βόρεια πλάτη όπου οι ώρες της ηλιοφάνειας είναι λιγότερες παραπονούνται για πεσμένη διάθεση, αύξηση βάρους, και δυσκολία να σηκωθούν το πρωί. Αυτό ονομάζουμε “Χειμερινή Θλίψη”. 

Παρόλο που υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στα άτομα, οι περισσότεροι άνθρωποι με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) εμφανίζουν αυτά τα συμπτώματα αλλά σε μεγαλύτερο βαθμό. Είναι συχνά παραιτημένοι και κουρασμένοι και θέλουν να αποσυρθούν από τον υπόλοιπο κόσμο. Μπορεί να αυξηθεί ο ύπνος τους ακόμη και κατά τέσσερις ή πέντε ώρες την ημέρα ή να έχουν πολύ αυξημένη όρεξη – μερικές φορές με έντονη επιθυμία  για γλυκές και αμυλούχες τροφές. Οι γυναίκες συχνά παραπονούνται για προεμμηνορυσιακή τάση. Εν συντομία, τα άτομα με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) υποφέρουν από μεταβολές που όλοι μας νιώθουμε τον χειμώνα αλλά σε πολύ μεγάλο βαθμό και έχουν ανάγκη από θεραπεία, είτε φωτοθεραπεία είτε αντικαταθλιπτικά. 

Χειμερινή Θλίψη και υποσυνδρομική Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ) ( υ/σ- Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ))


Τον χειμώνα πολλοί άνθρωποι νιώθουν πιο κουρασμένοι, παίρνουν λίγο βάρος και νιώθουν “πεσμένοι”. Όμως, δεν εμφανίζουν όλα τα χαρακτηριστικά της Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ)  ώστε να μπορούν να λάβουν την διάγνωση. 

Συμπτώματα κατάθλιψης


Όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται τον χειμώνα είναι παρόμοια με εκείνα που εμφανίζονται στην μη εποχιακή συνηθισμένη μορφή της κατάθλιψης. Ακολουθεί μια λίστα συχνών συμπτωμάτων κατάθλιψης. Μπορεί να μην εμφανιστούν όλα αλλά ορισμένα συνήθως εμφανίζονται:

Πυρηνικά συμπτώματα:
Επίμονη θλίψη ή πεσμένη διάθεση. Μπορεί να συνοδεύεται από κλάμα αλλά μπορεί και όχι. 
Σημαντική μείωση ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης από τις δραστηριότητες, ακόμη και από εκείνες που συνήθως το άτομο χαιρόταν πριν.

Άλλα συχνά συμπτώματα:
– Διαταραγμένος ύπνος σε σχέση με τις συνήθειες του ατόμου. Μπορεί  το άτομο να έχει δυσκολία να κοιμηθεί  ή να σηκώνεται πολύ νωρίς και να μην μπορεί να ξανακοιμηθεί. Μερικές φορές μπορεί να κοιμάται περισσότερο ή πολύ ( ιδίως στην Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) Μεταβολή στην όρεξη. Συχνά υπάρχει μείωση όρεξης και απώλεια βάρους. Μερικές φορές συμβαίνει το αντίστροφο με “ανακουφιστικές” τροφές και αύξηση βάρους. ( ιδίως στην Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ)

– Κόπωση (εξάντληση) ή απώλεια ενεργητικότητας

– Κινητική ανησυχία ή επιβράδυνση των κινήσεων. 

– Ελλειμματική συγκέντρωση ή αναποφασιστικότητα.  Για παράδειγμα μπορεί να μην μπορεί το άτομο να διαβάσει, να εργαστεί, κλπ. Ακόμη και απλές δραστηριότητες μπορεί να γίνονται δύσκολα. 

– Αισθήματα αναξιότητας, ή υπερβολικής και αναίτιας ενοχής. 

– Επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου. Συνήθως δεν είναι ένας φόβος θανάτου, είναι μια εμμονή με τον θάνατο και το θνήσκειν. Για μερικούς ανθρώπους είναι συνηθισμένες απελπισμένες σκέψεις, όπως “ δεν αξίζει να τη ζεις αυτή τη ζωή”, ή “ δεν με νοιάζει κι αν δεν ξυπνήσω” . Κάποιες φορές αυτές οι σκέψεις εξελίσσονται σε συγκεκριμένες σκέψεις ή σχέδια για αυτοκτονία.

Η κατάθλιψη είναι διαφορετική από τα “πάνω” και τα “κάτω” που έχουμε όλοι κάθε μέρα. Ένα επεισόδιο πραγματικής κατάθλιψης συνήθως διαγιγνώσκεται όταν:

– Έχεις τουλάχιστον πέντε από τα παραπάνω εννιά συμπτώματα με τουλάχιστον ένα από τα πυρηνικά. Και
– Τα συμπτώματα σε κάνουν να υποφέρεις ή εμποδίζουν την καθημερινή σου λειτουργικότητα όπως την απόδοση στη δουλειά σου, και
– Τα συμπτώματα υπάρχουν τις περισσότερες ώρες και τος περισσότερες μέρες και έχουν διάρκεια τουλάχιστον δύο εβδομάδες, και 
– Τα συμπτώματα δεν οφείλονται σε παρενέργειες φαρμάκων, ή χρήση αλκοόλ ή ουσιών ή σε κάποια παθολογική κατάσταση όπως ο υποθυρεοειδισμός. 

Πολλοί άνθρωποι με κατάθλιψη λένε πως τα συμπτώματά τους είναι χειρότερα μόλις ξυπνήσουν κάθε μέρα. Επίσης , με την κατάθλιψη, είναι συχνό να εμφανίζονται σωματικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι, πόνοι στο στήθος και γενικά άλγη. 

Κάποιοι συμβουλεύονται τον γιατρό γιατί έχουν πόνο, π.χ. στο στήθος. Ανησυχούν ότι μπορεί να έχουν ένα σωματικό πρόβλημα όπως καρδιοπάθεια, ενώ ο πόνος οφείλεται ουσιαστικά στην κατάθλιψη. Η κατάθλιψη είναι συχνή αιτία σωματικών συμπτωμάτων.

Πώς θα ξέρω ότι είναι Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) και όχι η κοινή μορφή της κατάθλιψης;


Η διάγνωση της Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) βασίζεται στο ότι έχουν υπάρξει επεισόδια κατάθλιψης που εμφανίστηκαν για δύο τουλάχιστον χρόνια στους χειμερινούς μήνες χωρίς καθόλου συμπτώματα την άνοιξη.  Επίσης αν έχετε Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) τα συμπτώματά σας είναι πιο πιθανό να περιλαμβάνουν τα άτυπα χαρακτηριστικά της κατάθλιψης ( επιθυμία για γλυκά, αυξημένη όρεξη, αύξηση βάρους, υπνηλία). 

Εσείς και ο γιατρός σας μπορεί να μην έχετε συνειδητοποιήσει ότι έχετε Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) για αρκετά χρόνια. Αυτό μπορεί να συμβαίνει γιατί η υποτροπιάζουσα κατάθλιψη είναι συχνή. Μπορεί να έχετε λάβει θεραπεία αρκετές φορές για κατάθλιψη μέσα στα χρόνια πριν αποκαλυφθεί ότι έχετε Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ). Είναι χρήσιμο μερικές φορές να σημειώνετε τα συμπτώματά σας στο ημερολόγιο ή να συμπληρώσετε ένα ειδικό ερωτηματολόγιο για Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (Seasonal Pattern Assessment Questionnaire -SPAQ). 

Ενδεδειγμένοι τρόποι αντιμετώπισης της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ);


Οι μελέτες δείχνουν ότι πολλοί ασθενείς με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) βελτιώνονται με την έκθεση σε έντονο τεχνητό φως, κάτι που ονομάζεται φωτοθεραπεία ή θεραπεία λευκού φωτός. Μόνο με 30 λεπτά έκθεσης την ημέρα κάτω από μια ειδική λάμπα 10.000 lux αρκούν για να βελτιώσουν 60-70% αυτών που πάσχουν από Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ).

Άλλοι τρόποι αντιμετώπισης της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ);


Τα νεότερα αντικαταθλιπτικά φάρμακα (SSRIs ή σεροτονινεργικά) είναι αποτελεσματικά στην Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ)  και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αποτρέψουν τα επεισόδια. Ψυχολογική βοήθεια μπορεί επίσης να βοηθήσει. Άνθρωποι με ελαφρύτερα συμπτώματα μπορούν να βοηθηθούν αν περνούν περισσότερο χρόνο στο ύπαιθρο και ασκούνται συστηματικά το χειμώνα (π.χ. ένας μεσημεριανός περίπατος). Κάποιοι βρίσκουν βοηθητική την αύξηση του φωτισμού στο σπίτι ή στο γραφείο τους, την βαφή των τοίχων με λαμπερά φωτεινά χρώματα και το κάθισμα κοντά σε παράθυρα για φυσικό φως. Δεν υπάρχουν στοιχεία όμως ότι αυτές οι δραστηριότητες βοηθούν την Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ).

Ποια είναι η πρόγνωση;


Περίπου 6 στα 10 άτομα με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) συνεχίζουν να έχουν καταθλιπτικά συμπτώματα κάθε χρόνο, στο διηνεκές. Όπως συζητήθηκε παραπάνω, όμως, μπορείτε να ανακουφίσετε τα συμπτώματα όταν εμφανίζονται με κατάλληλη αγωγή.  2 στους 10 ανθρώπους με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) παύουν να έχουν επεισόδια μετά από μερικά χρόνια και δεν χρειάζονται πλέον θεραπεία.

Τι προκαλεί την Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ)  και πώς δουλεύει η φωτοθεραπεία;


Παρόλο που δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια, το φως έχει μια βιολογική επίδραση στην χημεία του εγκεφάλου (νευροδιαβιβαστές) και την λειτουργία του. Μια θεωρία βασίζεται στο ότι οι άνθρωποι με Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ) έχουν μια διαταραχή στο “βιολογικό ρολόι” που ρυθμίζει τις ορμόνες στον εγκέφαλό τους, έτσι ώστε αυτό να “πηγαίνει αργά” το χειμώνα. Το έντονο λευκό φως μπορεί να επαναρρυθμίσει το “ρολόι” ώστε να αποκαταστήσει τη φυσιολογική λειτουργία του. 
Άλλες θεωρίες εστιάζουν στην δυσλειτουργία των νευροδιαβιβαστών, ειδικά της σεροτονίνης και της ντοπαμίνης, στην Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) που διορθώνονται με φωτοθεραπεία ή αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Άλλοι επιστήμονες πιστεύουν ότι ασθενείς με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) έχουν μειωμένη αμφιβληστροειδική ευαισθησία ή ανοσολογική ανεπάρκεια το χειμώνα που διορθώνεται με τη φωτοθεραπεία. Υπάρχουν επίσης στοιχεία γενετικής επιβάρυνσης στην Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ).

Τι πρέπει να κάνω αν έχω Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ);


Καθένας που αντιμετωπίζει μια σημαντική κατάθλιψη πρέπει να συμβουλευθεί τον οικογενειακό του γιατρό γιατί σωματικές παθήσεις μπορούν να εκδηλωθούν ως κατάθλιψη. Ασθενείς με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ)  πρέπει να λάβουν θεραπεία από ειδικό ψυχίατρο. Η φωτοθεραπεία δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς την αξιολόγηση και επίβλεψη από εξειδικευμένο ιατρό.

Που μπορώ να μάθω περισσότερα για την Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ); 


Κοιτάξτε στο web site www.lighttherapy.gr, στο www.UBCsad.ca , ή στο βιβλίο:
Winter Blues: Everything you Need to Know to Beat Seasonal Affective Disorder, του Dr. Norman Rosenthal (ενός από τους πρώτους μελετητές της ΕΠΟΧΙΚΉ ΔΙΑΤΑΡΑΧΉ ΣΥΝΑΙΣΘΉΜΑΤΟΣ (ΕΔΣ) και της φωτοθεραπείας). Guilford Press, αναθεωρημένη έκδοση 2005,

Τι είναι το σύστημα λευκού φωτός; 
Το σύστημα λευκού φωτός συνίσταται σε μια καθημερινή προγραμματισμένη έκθεση σε εντατικές δόσεις λευκού φωτός, με στόχο τη ρύθμιση των εποχικών διακυμάνσεων της διάθεσης, τη βελτίωση των προτύπων ύπνου και την εξασφάλιση ενός συνολικού αισθήματος ευεξίας. Σύμφωνα με έρευνες, τα συστήματα λευκού φωτός με τις φθοριούχες λάμπες είναι η προτιμώμενη συσκευή για το σύστημα λευκού φωτός, με συνιστώμενη δόση έναρξης τα 10,000 LUX επί 30 λεπτά την ημέρα. (LUX είναι η μονάδα μέτρησης έντασης της λάμψης του φωτός.)

Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το σύστημα λευκού φωτός; 
Το σύστημα λευκού φωτός πρωτοδοκιμάστηκε και αναπτύχθηκε από ερευνητές στις αρχές της δεκαετίας του 1980 για την αντιμετώπιση της Εποχικής Συναισθηματικής Διαταραχής (ΕΣΔ) (SAD – Seasonal Affective Disorder) – μιας επαναλαμβανόμενης μείζονος διαταραχής της διάθεσης, την οποία ορισμένοι άνθρωποι βιώνουν τακτικά κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες. Λόγω των καταθλιπτικών τους επεισοδίων οι άνθρωποι με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) συνήθως δυσκολεύονται να λειτουργήσουν και χρειάζονται ιατρική υποστήριξη. Την άνοιξη και το καλοκαίρι ωστόσο τα συμπτώματά τους συνήθως εξαφανίζονται. Πρόσφατα επιστήμονες διερεύνησαν τα οφέλη της χρήσης λευκού φωτός σε ανθρώπους που πάσχουν από «υπο-συνδρομική» Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) – οι οποίοι εμφανίζουν αυτό που στην καθημερινή γλώσσα ονομάζουμε ‘χειμερινή μελαγχολία’ – “Winter Blues”- , και οι μελέτες έδειξαν καλά ποσοστά ανταπόκρισης. Άλλες παθήσεις, για τις οποίες φαίνεται να υπόσχεται πολλά το σύστημα λευκού φωτός, είναι οι μη εποχικές διαταραχές διάθεσης, η νευρογενής βουλιμία, η διαταραχή πανικού και το προεμμηνορυσιακό σύνδρομο (PMS). Οι γιατροί που χρησιμοποιούν για τις εγκύους ασθενείς τους το σύστημα λευκού φωτός, ώστε να αποφύγουν την προγεννητική και τη επιλόχεια κατάθλιψη, αναφέρουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Άλλες μελέτες δείχνουν ότι το σύστημα λευκού φωτός ωφελεί σε ορισμένες διαταραχές του κιρκάδιου συστήματος (δηλ. του εσωτερικού βιολογικού ρολογιού), όπως οι διαταραχές κιρκάδιων φάσεων ύπνου, η εργασία σε βάρδιες και το jet lag.

Πώς μπορώ να ξέρω αν θα με ωφελούσε η χρήση του συστήματος λευκού φωτός; 
Θα μπορούσατε να ωφεληθείτε από τη χρήση του συστήματος λευκού φωτός, αν εκδηλώνετε έναν συνδυασμό των παρακάτω συμπτωμάτων κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών: 

• Μειωμένη διάθεση 
• Δυσθυμία 
• Απώλεια ενέργειας ή κόπωση 
• Λήθαργος 
• Δυσκολία πρωινής έγερσης από το κρεβάτι ή υπερβολικός ύπνος 
• Απώλεια της σεξουαλικής επιθυμίας 
• Κοινωνική απόσυρση 
• Έντονη επιθυμία για υδατάνθρακες και αύξηση του σωματικού βάρους 

Μπορεί επίσης να ωφεληθείτε από το σύστημα λευκού φωτός αν εργάζεστε με βάρδιες ή αν ταξιδεύετε συχνά με το αεροπλάνο.

Αν υποπτεύεστε ότι πάσχετε από Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ), συμβουλευτείτε τον γιατρό σας, για να σας καθοδηγήσει στη θεραπευτική αντιμετώπιση. Κάθε άτομο ανταποκρίνεται διαφορετικά σε κάθε είδος θεραπείας και είναι αναγκαίο να εποπτεύεται από έναν ειδικό γιατρό.

Έχει αποδειχτεί ότι τα συστήματα λευκού φωτός είναι αποτελεσματικά; 
Ναι. Μετά την πρώτη controlled έρευνα για τη φωτοθεραπεία που έγινε το 1984, έχουν γίνει περισσότερες από 60 controlled μελέτες που έχουν δημοσιευτεί από ερευνητές σε όλο τον κόσμο. Οι ειδικοί είναι τώρα σίγουροι ότι το σύστημα λευκού φωτός είναι αποτελεσματικά ή για τους περισσότερους ανθρώπους που πάσχουν από Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ). 

Πολλές άλλες controlled μελέτες διαπίστωσαν εξάλλου ότι το σύστημα λευκού φωτός είναι ευεργετική για όσους εκδηλώνουν υποσυνδρομική* Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) ,χειμερινή μελαγχολία, καθώς επίσης αναγνωρίζονται τα αποτελέσματά της στους ανθρώπινους βιορυθμούς (π.χ. σε περιπτώσεις εργασίας με βάρδιες ή jet lag), ανεξάρτητα από οποιεσδήποτε επιρροές στη διάθεση.

Πώς λειτουργεί το σύστημα λευκού φωτός;
Η ακριβής αιτία της Εποχικής Συναισθηματικής Διαταραχής (ΕΣΔ) δεν έχει ακόμη αποδειχτεί επιστημονικά, επομένως ο μηχανισμός μέσω του οποίου λειτουργεί το σύστημα λευκού φωτός δεν έχει διερευνηθεί πλήρως. Ωστόσο το σύστημα λευκού φωτός έχει αποδειχτεί στατιστικά αποτελεσματική στη θεραπεία της Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ), κάτι το οποίο έχει τοποθετήσει στο επίκεντρο της έρευνας τον ρόλο που παίζει το φως της ημέρας στη ρύθμιση των ημερήσιων βιορυθμών μας. 

Δύο είναι οι κυριότερες υποθέσεις που υποστηρίζονται: 
• Τα συστήματα λευκού φωτός είναι αποτελεσματικά, επειδή ρυθμίζουν εκ νέου το ημερήσιο βιολογικό ρολόι (δηλαδή τους κιρκάδιους ρυθμούς), το οποίο έχει την τάση, στα άτομα που εκδηλώνουν Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ), να απορυθμίζεται στη διάρκεια του χειμώνα. 
• Τα συστήματα λευκού φωτός είναι αποτελεσματικά, επειδή συνεισφέρουν στην αύξηση των επιπέδων της σεροτονίνης (ενός νευροδιαβιβαστή ο οποίος επηρεάζει θετικά τη διάθεση), τα οποία αλλιώς θα μειώνονταν το φθινόπωρο και τον χειμώνα.

Μετά από πόσο χρόνο νιώθει κανείς τα ευεργετικά αποτελέσματα του συστήματος λευκού φωτός; 
Η ανταπόκριση στο σύστημα λευκού φωτός είναι συνήθως πολύ άμεση, και οι περισσότεροι άνθρωποι θα παρατηρήσουν σημαντική βελτίωση μέσα σε μία εβδομάδα. Κατά τον ίδιο τρόπο, οι περισσότεροι άνθρωποι παρουσιάζουν πολύ γρήγορη επανεμφάνιση των συμπτωμάτων, μόλις σταματήσουν να χρησιμοποιούν το σύστημα λευκού φωτός. 

Πιο μακρόχρονες δοκιμές έχουν δείξει αυξημένη ανταπόκριση στο σύστημα λευκού φωτός έπειτα από δύο εβδομάδες, με ακόμη πιο μεγαλύτερη βελτίωση έπειτα από τρεις ή τέσσερις εβδομάδες. Συνιστάται επομένως να χρησιμοποιείτε συνεχώς το σύστημα λευκού φωτός για τουλάχιστον ένα μήνα.

Θα μπορούσα να έχω τα ίδια αποτελέσματα αν αυξήσω τον φωτισμό στο σπίτι και στο γραφείο μου; 
Αν διαθέτετε ιδιαίτερη φωτο-ευαισθησία, ενδέχεται να αισθανθείτε πιο ανάλαφρη διάθεση αν εκτεθείτε για πολλή ώρα σε δυνατό εσωτερικό φωτισμό. Ωστόσο οι ερευνητικές μελέτες δείχνουν ότι απαιτείται πολύ υψηλότερης έντασης φως (τουλάχιστον 2,000 LUX) για να έχουν τα επιθυμητά θεραπευτικά αποτελέσματα, και όταν χρησιμοποιούμε τις συνήθεις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις είναι αδύνατο να πάρουμε γενικό φωτισμό με ένταση μεγαλύτερη από 600 LUX.

Αν περνούσα περισσότερο χρόνο στην ύπαιθρο – αυτό θα έφερνε αποτέλεσμα; Ναι, θα μπορούσατε να καλύψετε την ανάγκη σας σε φως με το να περνάτε περισσότερο χρόνο στην ύπαιθρο τους φθινοπωρινούς και τους χειμερινούς μήνες, αρκεί να έχετε τη δυνατότητα να βρίσκεστε έξω συστηματικά και για εκτεταμένα διαστήματα, αν ο καιρός είναι συννεφιασμένος. Οι περισσότεροι άνθρωποι δυσκολεύονται να κάνουν κάτι τέτοιο, αν εργάζονται σε εσωτερικό χώρο και είναι υποχρεωμένοι να τηρούν ωράρια γραφείου. Η χρήση ενός συστήματος λευκού φωτός έντασης 10,000 LUX είναι επομένως ο πιο ενδεδειγμένος τρόπος για να πάρετε το φως που χρειάζεστε.

Υπάρχουν παρενέργειες από τη χρήση των συστημάτων λευκού φωτός; 
Η χρήση ενός κατάλληλα κατασκευασμένου συστήματος λευκού φωτός όπως συνιστάται, θεωρείται πολύ ασφαλής, και λίγοι άνθρωποι αναγκάζονται να την αποφύγουν εξαιτίας παρενεργειών. Λίγες παροδικές παρενέργειες, όπως ήπιο αίσθημα ναυτίας, περνούν σύντομα, καθώς συνηθίζετε την υψηλή ένταση του φωτός.

Οι περισσότερες παρενέργειες, όπως ο πονοκέφαλος, η οφθαλμική κούραση, η ταραχή, η αϋπνία ή η δυσκολία έλευσης ύπνου, προκαλούνται από την υπερβολική διάρκεια στην έκθεση του συστήματος λευκού φωτός. Τα συμπτώματα αυτά συνήθως εξαφανίζονται όταν ελαττώνετε τη έκθεση σας στο λευκό φως φωτός στο ιδανικό επίπεδο των 20 έως 30 λεπτών.

Αν βρίσκομαι σε αγωγή με αντικαταθλιπτικά, μπορώ να χρησιμοποιήσω και το σύστημα λευκού φωτός; 
Εξαρτάται. Αν τα επεισόδιά σας δεν προκαλούνται σε εποχική βάση, δεν είναι πιθανό να σας απαλλάξει από τα συμπτώματα ένα σύστημα λευκού φωτός από μόνο του. Ωστόσο μπορεί να σας βοηθήσει να βελτιώσετε τη διάθεσή σας και, αν το συστήνει ο γιατρός σας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική σας αγωγή. 

Τα συστήματα λευκού φωτός συνιστώνται ως αντιμετώπιση πρώτης γραμμής “gold-standard” για την Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ). Πολλοί άνθρωποι βλέπουν τα συμπτώματά τους να υποχωρούν και μόνο με τη χρήση της φωτοθεραπείας. Άλλοι ενδέχεται να μην ανταποκριθούν καθόλου, αν και αυτοί αποτελούν μειονότητα. Άλλοι πάλι μπορεί να χρησιμοποιούν φαρμακευτική αγωγή σε συνδυασμό με χρήση λευκού φωτός. Καθώς οι ανάγκες κάθε ατόμου μπορεί να παρουσιάσουν μεγάλη ποικιλία, η δική σας αγωγή πρέπει να εποπτεύεται από τον γιατρό σας.

Σε ποιες περιπτώσεις δεν ενδείκνυται η χρήση ενός συστήματος λευκού φωτός; 
Δεν υπάρχουν απόλυτες αντενδείξεις στο σύστημα λευκού φωτός. Ωστόσο αν έχετε προβλήματα όρασης (π.χ. γλαύκωμα, καταρράκτη, αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς, αμφιβληστροειδοπάθεια) ή έχετε προδιάθεση για οφθαλμικές παθήσεις (π.χ. λόγω διαβήτη, ερυθηματώδους λύκου), ή εάν χρησιμοποιείτε ιατρικές κρέμες ή γαλακτώματα εξωτερικής εφαρμογής (π.χ. Retin-A) ή εάν λαμβάνετε φαρμακευτική αγωγή που προκαλούν φωτοευαισθησία στον ανθρώπινο οργανισμό (π.χ. λίθιο, μελατονίνη), δεν θα πρέπει να χρησιμοποιήσετε σύστημα λευκού φωτός, χωρίς να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας. Ο γιατρός πρέπει να αξιολογήσει ποια είναι η αναλογία ρίσκου-ωφέλειας από τη χρήση λευκού φωτός για τη δική σας ατομική περίπτωση.

Είναι ιατρικά εγκεκριμένα τα συστήματα λευκού φωτός; 
Μέχρι και σήμερα κανένα σύστημα λευκού φωτός δεν έχει εγκριθεί ως «ιατρική συσκευή» από κυβερνητικούς οργανισμούς εγκρίσεων είτε στις ΗΠΑ και Καναδά είτε στην Ευρώπη. Ωστόσο, στο μέτρο που οι ερευνητές έχουν τεκμηριώσει την αποτελεσματικότητα της λευκού φωτός και την συνιστούν ως θεραπεία πρώτης γραμμής για την Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ), τα συστήματα λευκού φωτός έχουν κερδίσει την αναγνώριση της ιατρικής κοινότητας. Για να βεβαιωθείτε ότι επιλέγετε ένα αποτελεσματικό προϊόν, είναι σημαντικό να ακολουθήσετε τις προδιαγραφές που έχουν θέσει αναγνωρισμένοι ειδικοί και επιστημονικοί οργανισμοί για να είστε βέβαιοι ότι επιλέγετε προϊόντα, τα οποία ανταποκρίνονται σε αυτές τις αυστηρές προδιαγραφές από τρίτους. Ένας από αυτούς τους οργανισμούς είναι το Κέντρο Περιβαλλοντικών Θεραπειών (Center for Environmental Therapeutics (www.cet.org).

Τι είναι το Κέντρο Περιβαλλοντικών Θεραπειών (Center for Environmental Therapeutics) (www.cet.org); 
Το Κέντρο Περιβαλλοντικών Θεραπειών είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός, ο οποίος ιδρύθηκε το 1994, ως ανταπόκριση στο ταχύτατα αυξανόμενο διεθνές ενδιαφέρον για τις νέες περιβαλλοντικές θεραπείες. Απαρτίζεται από γιατρούς και ερευνητές με αντικείμενο την εξέλιξη των περιβαλλοντικών θεραπειών. 

Πρόεδρος του Κέντρου Περιβαλλοντικών Θεραπειών είναι ο Δρ Μάικλ Τέρμαν, απόφοιτος του Πανεπιστημίου Κολούμπια των ΗΠΑ. Ο Δρ Τέρμαν είναι Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας στο Τμήμα Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια, Ερευνητής Επιστήμονας στο Κρατικό Ψυχιατρικό Ινστιτούτο της Νέας Υόρκης (NYSPI) και Διευθυντής του Κέντρου Φωτοθεραπείας και Βιορυθμών στο Πρεσβυτεριανό Νοσοκομείο της Νέας Υόρκης. 

Το Κέντρο απαρτίζεται από μια ομάδα διακεκριμένων ερευνητών και κλινικών από διάφορα γνωστικά πεδία – ειδικούς της ψυχικής υγείας, οφθαλμολογίας και οπτικής φυσικής, ηλεκτρολόγους μηχανικούς, βιοχημικούς, φυσιολόγους και γεροντολόγους – οι οποίοι επικεντρώνουν με αφοσίωση τις προσπάθειές τους προς την ανάπτυξη και την εφαρμογή αποτελεσματικών περιβαλλοντικών θεραπειών. Σκοπός του είναι να παρέχει ακριβείς, αμερόληπτες πληροφορίες για τα συστήματα λευκού φωτός, την προσομοίωση αυγής-λυκόφωτος και τον αρνητικό ιονισμό του αέρα. 

Αποστολή του Κέντρου Περιβαλλοντικών Θεραπειών είναι να υπηρετεί τους ασθενείς, τους καταναλωτές, τους παρόχους ψυχικής υγείας και τους διευθυντές χώρων εργασίας με το να: 

• Παρέχει εκπαίδευση στο κοινό, στους εκπαιδευόμενους και στους επαγγελματίες για την αποτελεσματική χρήση των περιβαλλοντικών θεραπειών. 
• Προσφέρει έγκυρη πληροφόρηση σχετικά με τις μη φαρμακευτικές θεραπείες της Εποχικής Συναισθηματικής Διαταραχής (ΕΣΔ) της μη εποχικής κατάθλιψης και των διαταραχών του κιρκάδιου ρυθμού του ύπνου. 
• Προωθεί την έρευνα γύρω από τις περιβαλλοντικές παρεμβάσεις που ενισχύουν την εγρήγορση, την ενεργητικότητα και την απόδοση – καταπολεμώντας συγχρόνως την κόπωση, το στρες, την κατάθλιψη και τις διαταραχές ύπνου που ταλαιπωρούν εκατομμύρια ανθρώπους.

Καλύπτει η ιατρική μου ασφάλεια τα συστήματα λευκού φωτός, και χρειάζομαι συνταγή γιατρού; 
Μέχρι και σήμερα στην Ελλάδα, τα συστήματα λευκού φωτός δεν αποζημιώνονται από το κρατικό σύστημα ασφάλισης, μπορείτε όμως να τα αγοράσετε εύκολα χωρίς συνταγογράφηση.

Γιατί συστήνουν οι ειδικοί ερευνητές και οι γιατροί τα Συστήματα Λευκού Φωτός Ημέρας;
Τα Συστήματα Λευκού Φωτός Ημέρας, τα οποία κατασκευάζονται από την εταιρεία Uplift Technologies Inc., συνιστώνται από τους γιατρούς, επειδή είτε έχουν χρησιμοποιηθεί είτε είναι σχεδιασμένα σύμφωνα με τις προδιαγραφές των κλινικών μελετών. Τα Συστήματα Λευκού Φωτός Ημέρας αποτελούν επιλογή των κυριότερων ερευνητών παγκοσμίως από το 1989 και έχει αποδειχτεί η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητά τους. 

Τα Συστήματα Λευκού Φωτός Ημέρας επιλέχτηκαν από Δρ Raymond Lam, διευθυντή του Προγράμματος Διαταραχών Διάθεσης του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου British Columbia των ΗΠΑ, για να χρησιμοποιηθούν σε μια τριετή μελέτη φωτοθεραπείας για την αντιμετώπιση της Εποχικής Συναισθηματικής Διαταραχής (ΕΣΔ) σε 200 άτομα. Ο Δρ Λαμ λέει ότι επέλεξε τα Συστήματα Λευκού Φωτός Ημέρας από την εταιρεία Uplift Technologies Inc., επειδή «χρησιμοποιούν την τελευταία τεχνολογία, είναι εξαιρετικής ποιότητας, αντοχής και αισθητικής και τηρούν όλες τις συνιστώμενες προδιαγραφές ασφαλείας. Επίσης η εταιρεία διαθέτει βεβαιωμένο ιστορικό αξιοπιστίας.» 

Επιπρόσθετα τα Συστήματα Λευκού Φωτός Ημέρας, τα οποία κατασκευάζονται από την εταιρεία Uplift Technologies Inc., είναι τα μόνα εγκεκριμένα από το Κέντρο Περιβαλλοντικών Θεραπειών (Center for Environmental Therapeutics) (www.cet.org).

Ποιος είναι ο σωστός τρόπος χρήσης των Φώτων Ημέρας στις συνεδρίες λευκού φωτός; 
Για τις θεραπευτικές συνεδρίες λευκού φωτός χρειάζεται να χρησιμοποιείτε το Σύστημα Λευκού Φωτός πρωί για 20-30 λεπτά κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες. Για να πάρετε φως 10,0000 LUX χρειάζεται να κάθεστε περίπου 30 με 40 εκατοστά μακριά από τη φωτεινή πηγή. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας θα πρέπει να MHN κοιτάτε απευθείας στο φως, αλλά να διαβάζετε, να τρώτε πρωινό ή να παίρνετε τα e-mail σας.

Γιατί χρειάζομαι 10,000 lux; 
Η ποσότητα των 10,000 LUX για 30 λεπτά κάθε πρωί είναι η συνιστώμενη από τους ειδικούς εναρκτήρια δόση φωτοθεραπείας. Ατομικά ίσως υπάρξει ανάγκη να προσαρμοστεί η διάρκεια της έκθεσης ελαττώνοντας ή αυξάνοντας κατά τι την δόση των 30 λεπτών, ή να χρησιμοποιηθεί το φως μια άλλη ώρα της ημέρας, ανάλογα με την ατομική ανταπόκριση στη θεραπεία. Τα Συστήματα Λευκού Φωτός Ημέρας παρέχουν 10,000LUX σε απόσταση 30-40 εκ.

Μπορούν τα Φώτα Ημέρας να χρησιμοποιηθούν και με άλλους τρόπους; 
Η ποιότητα φωτός που εκπέμπεται από Σύστημα Λευκού Φωτός είναι πολύ ευχάριστη, και μπορείτε να την απολαύσετε έξω από το πλαίσιο της φωτοθεραπείας. Αν τα τοποθετήσετε σε απόσταση ενός μέτρου (δηλ. πιο μακριά από τη συνιστώμενη απόσταση των 30-40 εκ. Για τη φωτοθεραπεία) ή τα στρέψετε μακριά από το πρόσωπό σας, λειτουργούν εξαιρετικά και ως γενικός φωτισμός, φωτισμός ανάγνωσης και εργασίας.

Τα Φώτα Ημέρας προκαλούν μαύρισμα; 
Τα Φώτα Ημέρας δεν προκαλούν μαύρισμα, γιατί οι υπεριώδεις ακτίνες που μαυρίζουν το δέρμα φιλτράρονται κατά 99,3%. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η έκθεση σε μη φιλτραρισμένα φώτα ημέρας για μακρές περιόδους μπορεί τελικά να προκαλέσει οφθαλμική βλάβη. Μη χρησιμοποιείτε φώτα «πλήρους φάσματος», εάν αυτά δεν έχουν φίλτρο για την υπεριώδη ακτινοβολία.

Πόσο ακριβό είναι να αγοράσω και να συντηρήσω Φώτα Ημέρας το Σύστημα Λευκού Φωτός; 
Η προτεινόμενη λιανική τιμή για το Σύστημα Λευκού Φωτός είναι 60 ευρώ πλέον ΦΠΑ. Το Σύστημα Λευκού Φωτός τηρούν όλες τις τεχνικές προδιαγραφές που συστήνουν οι γιατροί για τα θεραπευτικά συστήματα λευκού φωτός: Το Σύστημα Λευκού Φωτός τηρεί όλες τις προδιαγραφές ασφαλείας (έγκριση/ πιστοποίηση CSA/UL και φίλτρα UV). 

Το Σύστημα Λευκού Φωτός εκπέμπει την ιδανική «δοσολογία» φωτός για τις καθημερινές θεραπευτικές συνεδρίες λευκού φωτός (10,000 LUX με ευρύ πεδίο φωτεινότητας). Τα φίλτρα διάχυσης και η υψηλή αποτελεσματικότητα Του Συστήματος Λευκού Φωτός εξασφαλίζει ένα φως που δεν είναι εκτυφλωτικό και δεν τρεμοπαίζει ενισχύοντας έτσι την άνεση του χρήστη στη διάρκεια των θεραπευτικών συνεδριών λευκού φωτός.